ONDERGRONDSE ARCHITECTUUR
Bulla Regia's ondergrondse villa's: een gids huis voor huis
Een nadere blik op hoe de ondergrondse villa’s van Bulla Regia werden verlicht en gekoeld, en wat de Huizen van de Jacht, Amphitrite, de Visser en de Pauw zo bijzonder maakt.
Bekijk Bulla Regia-tours op GetYourGuide ↗Bouwen naar beneden om de hitte te verslaan
De meeste Romeinse steden in Noord-Afrika groeiden naar buiten en omhoog. De rijkste inwoners van Bulla Regia kozen er echter voor om een volledige onderverdieping van hun villa's onder straatniveau te laten zakken, met de kamers rond een kleine open binnenplaats die zowel daglicht als koelere lucht binnenliet. Hoge gangen voerden extra bovenlichten aan, en aparte ventilatieschachten hielden de lucht in beweging door kamers die anders benauwd zouden zijn geweest. Het is een werkelijk andere oplossing voor de mediterrane hitte dan de beschaduwde zuilengalerijen en dikke muren die elders in de Romeinse wereld werden gebruikt — dichter bij een kelder die voor comfort is gegraven dan een opslagruimte, en zeldzaam genoeg dat Bulla Regia nog steeds een van de beste plekken ter wereld is om dit te zien.
House of the Hunt: het pronkstuk in basiliekstijl
Het Huis van de Jacht is de meest complete demonstratie van deze techniek. Het ondergrondse niveau is gebouwd rond een zuilenomringde peristyliumhof, met lichtschachten die uitkomen op een apsisvormige plattegrond die architectuurschrijvers vaak met een basilica vergelijken. De mozaïekvloeren liggen nog overal op hun oorspronkelijke plaats, wat een zeldzaam gevoel geeft van een Romeins interieur precies zoals de eigenaren het achterlieten, in plaats van zoals een museum het heeft ingericht. Omdat de binnenplaats relatief ruim is, is het Huis van de Jacht doorgaans de gemakkelijkst leesbare van Bulla Regia's ondergrondse villa's bij een eerste bezoek — de logica van licht, lucht en koel steen is direct zichtbaar onder de voeten en boven het hoofd.
Huis van Amphitrite: licht door een enkele gang
Het Huis van Amphitrite werkt anders. De ondergrondse binnenplaats opent slechts aan één zijde, waardoor het meeste licht voor het triclinium, twee kleine slaapkamers en een keuken binnenvalt via ramen hoog in een enkele gang, in plaats van via een open hof boven het hoofd. Het is een compactere, vernuftigere variant van hetzelfde idee — minder daglicht, meer techniek. Het huis dankt zijn naam aan een mozaïek waarvan men ooit dacht dat het Amphitrite voorstelde, de vrouw van Neptunus, rijdend op een zeewezen, geflankeerd door triton-centauren en cupido's op dolfijnen. Het is een van de mooiste Romeinse mozaïeken die ooit in Noord-Afrika zijn gevonden, en het heeft de vloer waarop het werd gelegd nooit verlaten.
Huis van de Visser: de oudste van de ondergrondse villa's
Kleiner en volgens de meeste bronnen het vroegste van Bulla Regia's ondergrondse huizen, maakt het Huis van de Visser gebruik van een bescheidener binnenplaats dan zijn twee beroemde buren, maar volgt hetzelfde basisprincipe van een verzonken, lichtrijk lager niveau. Ooit stond er een fontein in de kelder, en een kleine kamer bewaart een mozaïekpaneel met een vissersthema — een huiselijk, bijna speels tegenwicht voor de mythologische pracht van het Amfitriet-mozaïek vlakbij. Het is makkelijk om eraan voorbij te lopen als je snel tussen de twee top-huizen beweegt, maar het beloont de paar extra minuten die het kost om goed te kijken.
Het Huis van de Pauw en de rest van de ondergrondse stad
De Huizen van de Jacht, Amphitrite en de Visser trekken de meeste aandacht, maar ze zijn niet de enige ondergrondse villa’s op het terrein. Het Huis van de Pauw en een later bouwwerk, bekend als het Nieuwe Huis van de Jacht, hadden beide hun eigen uitgebreide mozaïekprogramma’s — sommige panelen zijn in de afgelopen eeuw naar museumcollecties overgebracht, wat mede verklaart waarom de huizen met nog intacte vloeren zo waardevol aanvoelen. Samen vormen de ondergrondse huizen van Bulla Regia een kleine woonwijk die volledig is gebouwd op de logica van het ontvluchten van de zon, eerder dan één enkel pronkgebouw.
De vier huizen in één oogopslag vergelijken
De vier bekendste ondergrondse villa's delen hetzelfde basisidee — een verzonken, lichtrijk lager niveau — maar elk lost dit op een eigen manier op, en elk beloont een andere vorm van aandacht. Gebruik dit als ruwe leidraad om te bepalen waar je het beste kunt vertragen: blijf het langst in de Hunt- en Amphitrite-villa's voor de architectuur en mozaïeken, en sla de Fisherman- en Peacock-huizen niet over alleen omdat ze kleiner zijn, want samen completeren ze het volledige beeld van hoe gevarieerd deze ondergrondse bouwstijl in de stad daadwerkelijk werd. Naast elkaar gelezen maken de vier huizen een sterker pleidooi voor de ondergrondse wijk van Bulla Regia dan welke individuele villa ook zou kunnen.
De ondergrondse villa's van Bulla Regia, vergeleken
| Huis | Onderscheidend kenmerk | Ondergrondse indeling |
|---|---|---|
| Huis van de Jacht | Zuilengalerij rondom een binnenplaats, basiliekvormige plattegrond met apsis | Lichtbundels die een open binnenplaats vullen |
| Huis van Amphitrite | In-situ Amfitriet-mozaïek met triton-centauren en dolfijnen | Kleine eenzijdige binnenplaats, licht vanuit hoge gangramen |
| Huis van de Visser | Fontein in de kelder en een vissersthema-mozaïekpaneel | Kleiner, vroeger ontworpen binnenplaats |
| Huis van de Pauw | Uitgebreid mozaïekprogramma, sommige panelen bevinden zich nu in museumcollecties | Soortgelijk half-ondergronds plan |