GESCHIEDENIS VAN DE STAD
Het verhaal van Bulla Regia: van Numidische hoofdstad tot Romeinse colonia
Van een Numidische koningsstad die zijn naam aan zijn status dankte, via een Romeinse colonia en christelijk bisdom, tot een langzame middeleeuwse teloorgang — de geschiedenis van Bulla Regia in één gids.
Bekijk Bulla Regia-tours op GetYourGuide ↗Een Numidische koningsstad, genoemd naar haar status.
Lang voordat Rome verscheen, was de nederzetting die Bulla Regia zou worden al belangrijk genoeg om verbonden te zijn met de Numidische koninklijke macht. Rond het midden van de tweede eeuw voor Christus, onder de Numidische koning Masinissa, kreeg de stad de bijnaam 'Regia' — koninklijk — waarmee het werd gemarkeerd als een zetel verbonden aan het heersende huis, niet als een gewone regionale stad. Die naam bleef behouden door elke latere machtswisseling heen, een zeldzaam geval van een plek die haar statuslabel uit de Numidische tijd rechtstreeks meedroeg door de Romeinse, christelijke en Byzantijnse eeuwen heen, tot in de naam die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt.
De aankomst van Rome, daarna twee eeuwen als vrije stad
De betrokkenheid van Rome begon tijdens de Tweede Punische Oorlog, toen de campagne van Scipio Africanus de stad rond 203 v.Chr. onder Romeinse invloed bracht — lang voordat het een volledig Romeinse nederzetting werd. De volledige inlijving volgde later: na zijn overwinning bij Thapsus in 46 v.Chr. reorganiseerde Julius Caesar de Afrikaanse gebieden van Rome en verleende hij Bulla Regia de status van vrije stad. Die kloof van meer dan een eeuw, tussen Romeinse militaire aanwezigheid en volledige Romeinse burgerlijke status, is typerend voor hoe Rome Noord-Afrika geleidelijk absorbeerde in plaats van in één keer. Zelfs na de toekenning door Caesar bleven de naam en status uit de Numidische periode bestaan, wat laat zien hoe selectief Rome zijn eigen bestuurlijke categorieën over steden legde die al een sterke eigen identiteit hadden.
Municipium, daarna colonia onder Hadrianus
De status bleef stijgen. Onder de Flavische keizers werd Bulla Regia verheven tot een municipium met Latijns recht, waardoor vooraanstaande burgers een weg naar het Romeinse burgerschap kregen. De stad bereikte haar formele hoogtepunt onder Hadrianus, die haar de status van colonia verleende met de eretitel Colonia Aelia Hadriana Augusta Bulla Regia — volledig Romeins burgerschap voor de inwoners en de welvaart en het bouwprogramma dat daarbij paste. Het grootste deel van wat vandaag bovengronds zichtbaar is in Bulla Regia, van de tempels op het forum tot de Memmische Baden, behoort tot dit hoogtepunt uit de tweede en derde eeuw, niet tot de eerdere Numidische of vroeg-Romeinse fasen van de stad.
Een christelijke stad in de derde eeuw
Bulla Regia was als christelijke gemeenschap al vroeg zo georganiseerd dat zij een bisschop, Therapius, naar een concilie in Carthago kon afvaardigen, al in 256 na Christus — wat haar plaatst onder de vroegst gedocumenteerde bisdommen in Romeins Afrika. Tegen het einde van de vierde eeuw was de stad volledig christelijk; Augustinus van Hippo zou rond 399 na Christus op bezoek zijn geweest en lokale praktijken bekritiseerd hebben die hij als goddeloos beschouwde — indirect bewijs dat de stad bevolkt en betrokken genoeg was om zijn aandacht te trekken. De opgegraven basiliek op het terrein, met haar ongebruikelijke kruisvormige doopvont, behoort tot dezezelfde christelijke stad, niet tot de Romeinse burgerlijke kern.
Vandaalconflict en Byzantijnse schemering
De stabiliteit was niet van lange duur. Het vandalische bewind in de vijfde eeuw bracht religieuze conflicten tussen ariaanse en katholieke christenen, die naar verluidt zelfs tot geweld leidden in een basiliek van Bulla Regia. Onder het daaropvolgende Byzantijnse bestuur nam de welvaart van de stad verder af. De bewoning hield aan — er zijn munten gevonden van Byzantijnse keizers uit de zevende eeuw — maar op een fractie van de vroegere schaal: een langzame krimp, geen dramatisch einde. Het is een patroon dat veel Romeinse steden in dit deel van Tunesië delen, waar het verval gelijke tred hield met de bredere ontrafeling van Byzantijns Noord-Afrika, eerder dan met een enkele verovering van de stad zelf.
Een verlaten stad, niet verwoest
In tegenstelling tot steden die door oorlog werden verwoest of door latere beschavingen werden overbouwd, werd Bulla Regia geleidelijk verlaten in plaats van uitgewist — het leven in de stad doofde uit gedurende de vroege middeleeuwen, na de Arabische verovering in de zevende eeuw, en het regionale zwaartepunt verschoof naar het nabijgelegen Jendouba. Die langzame ontvolking is grotendeels de reden dat er zoveel bewaard is gebleven: er werd geen latere stad bovenop de ruïnes gebouwd, en vooral de ondergrondse villa's bleven eeuwenlang begraven en beschermd tot archeologen ze in de twintigste eeuw begonnen bloot te leggen. Bezoekers van vandaag lopen in feite door de laatste versie van de stad zoals de bewoners die achterlieten, niet door een reconstructie opgebouwd uit een terrein dat later werd opgeruimd en hergebruikt.