GESCHIEDENIS VAN DE STAD
Het verhaal van Bulla Regia: van Numidische hoofdstad tot Romeinse colonia
Van een Numidische koningsstad vernoemd naar haar status, via Romeinse colonia en christelijk bisdom, tot een langzame middeleeuwse teloorgang — de geschiedenis van Bulla Regia in één gids.
Bekijk Bulla Regia-tours op GetYourGuide ↗Een Numidische koningsstad, vernoemd naar haar status
Lang voordat Rome arriveerde, was de nederzetting die later Bulla Regia zou worden al belangrijk genoeg om verbonden te zijn met de Numidische koninklijke macht. Rond het midden van de tweede eeuw voor Christus, onder de Numidische koning Masinissa, kreeg de stad de bijnaam 'Regia' — koninklijk — als teken dat het een zetel was die verbonden was met het heersende huis en niet zomaar een regionale stad. Die naam bleef behouden door elke latere machtswisseling heen: een zeldzaam geval van een plaats die haar statuslabel uit het Numidische tijdperk meedroeg door de Romeinse, christelijke en Byzantijnse eeuwen tot in de naam die vandaag nog steeds wordt gebruikt.
De komst van Rome, dan twee eeuwen als vrije stad
De betrokkenheid van Rome begon tijdens de Tweede Punische Oorlog, toen de veldtocht van Scipio Africanus de stad rond 203 voor Christus onder Romeinse invloed bracht — lang voordat het een volledig Romeinse nederzetting werd. De volledige inlijving kwam later: na zijn overwinning bij Thapsus in 46 voor Christus reorganiseerde Julius Caesar de Afrikaanse gebieden van Rome en verleende Bulla Regia de status van vrije stad. Die periode van meer dan een eeuw, tussen de Romeinse militaire aanwezigheid en de volledige Romeinse burgerstatus, is typerend voor hoe Rome Noord-Afrika geleidelijk opnam en niet in één keer. Zelfs na de toekenning door Caesar bleven de naam en status uit het Numidische tijdperk behouden, wat aantoont hoe selectief Rome zijn eigen bestuurlijke categorieën toevoegde aan steden die al sterke bestaande identiteiten hadden.
Municipium, dan colonia onder Hadrianus
De status bleef stijgen. Onder de Flavische keizers werd Bulla Regia verheven tot een municipium met Latijnse rechten, waardoor vooraanstaande burgers een weg naar het Romeinse burgerschap kregen. De stad bereikte haar formele hoogtepunt onder Hadrianus, die haar de status van colonia verleende en de eretitel Colonia Aelia Hadriana Augusta Bulla Regia — volledig Romeins burgerschap voor haar inwoners en een bijpassend welvaarts- en bouwprogramma. Het meeste van wat vandaag bovengronds zichtbaar is in Bulla Regia, van de tempels van het forum tot de Memmiaanse Thermen, behoort tot dit hoogtepunt uit de tweede en derde eeuw en niet tot de eerdere Numidische of vroeg-Romeinse fasen van de stad.
Een christelijke stad in de derde eeuw
Bulla Regia was als christelijke gemeenschap al zo goed georganiseerd dat het een bisschop, Therapius, naar een Concilie van Carthago stuurde in 256 na Christus — waarmee het behoort tot de vroegst gedocumenteerde bisdommen in Romeins Afrika. Tegen het einde van de vierde eeuw was de stad door en door christelijk; Augustinus van Hippo zou rond 399 na Christus op bezoek zijn geweest en bekritiseerde plaatselijke praktijken die hij als goddeloos beschouwde — een terloopse aanwijzing dat de stad bevolkt en betrokken genoeg was om zijn aandacht te trekken. De basiliek die ter plaatse is opgegraven, met haar ongebruikelijke kruisvormige doopvont, behoort tot dezezelfde christelijke stad en niet tot haar Romeinse burgerlijke kern.
Vandaalse conflicten en Byzantijnse schemering
De stabiliteit hield geen stand. De Vandaalse heerschappij in de vijfde eeuw bracht spanning tussen de ariaanse heersers en de katholieke gemeenschap van de stad, en de welvaart van de stad nam verder af onder het Byzantijnse bestuur dat volgde. De bewoning ging door — er zijn munten van zevende-eeuwse Byzantijnse keizers op de site gevonden — maar op een fractie van de vroegere schaal van de stad: een langzame inkrimping eerder dan een plotseling einde. Het is een patroon dat veel Romeinse steden in dit deel van Tunesië delen, waar de neergang samenviel met het bredere uiteenvallen van Byzantijns Noord-Afrika en niet met een enkele verovering van de stad zelf.
Een stad verlaten, niet verwoest
Anders dan sites die met de grond gelijk zijn gemaakt door oorlog of overbouwd door latere steden, werd Bulla Regia geleidelijk achtergelaten in plaats van uitgewist — de bewoning vervaagde in de vroege middeleeuwen na de Arabische verovering van de zevende eeuw, en het regionale zwaartepunt verschoof naar het nabijgelegen Jendouba. Die langzame verlating is voor een groot deel de reden waarom er zoveel bewaard is gebleven: er werd geen latere stad bovenop de ruïnes gebouwd, en vooral de ondergrondse villa's bleven bedolven en beschermd tot archeologen ze in de twintigste eeuw begonnen bloot te leggen. Bezoekers van vandaag wandelen in zekere zin door de laatste versie van de stad die haar bewoners achterlieten, en niet door een reconstructie op basis van een site die door latere generaties is vrijgemaakt en hergebruikt.