BOVEN DE GROND
Voorbij de villa's: de baden, het theater en de tempels van Bulla Regia
De ondergrondse villa's zijn beroemd, maar het forum, de Memmiaanse baden, het theater en twee tempels van Bulla Regia tonen aan dat het boven de grond ook een volledig functionerende Romeinse stad was.
Bekijk Bulla Regia-tours op GetYourGuide ↗De Memmiaanse baden
Het grootste bouwwerk boven de grond in Bulla Regia zijn de Memmiaanse baden, een omvangrijk complex van badruimtes omgeven door gewelfde dienstgangen. Een inscriptie ter plaatse schrijft de bouw toe aan Julia Memmia, een welgestelde vrouw die vermoedelijk verbonden was aan de Severische keizerlijke familie en die de baden volgens de overlevering financierde als geschenk aan haar geboortestad — uitdrukkelijk voor de gezondheid en het welzijn van haar medeburgers. De schaal van het gebouw herinnert er nuttig aan dat Bulla Regia niet alleen een residentiële curiositeit was; de stad was welgesteld genoeg, tot diep in de derde eeuw na Christus, om burgerlijke vrijgevigheid op werkelijk grote schaal te ondersteunen.
Het forum en zijn tempels
Het forum van Bulla Regia, een door zuilengangen omgeven burgerlijk plein in het hart van de stad, wordt geflankeerd door niet één maar twee tempels — een capitoolgebouw in het westen en de Tempel van Apollo in het noorden. Samen markeren zij het forum als het religieuze én bestuurlijke centrum van de colonia, de plek waar de status van de stad als volwaardige Romeinse stad het zichtbaarst tot uiting kwam. Langs de rand van het forum wandelen geeft een duidelijker beeld van de stedelijke schaal van Bulla Regia dan de woonwijken, ook al krijgen de ondergrondse huizen de meeste aandacht.
De Tempel van Apollo
De Tempel van Apollo werd gebouwd als drie aaneengeschakelde heiligdommen, waarvan de binnenste kamer later een verfijnde opus sectile-vloer kreeg — ingelegd steenpatroon in plaats van mozaïek — tijdens een renovatie in het begin van de derde eeuw na Christus. Bij de opgraving van de tempel werd een opmerkelijke Apollo-standbeeld gevonden, dat zich nu in het Bardo Nationaal Museum in Tunis bevindt in plaats van ter plaatse — een van de verschillende vondsten uit Bulla Regia die in de collecties van de hoofdstad belandden in plaats van bij de ruïnes te blijven. De positie van de tempel aan de noordzijde van het forum onderstreept hoe centraal de cultus van Apollo stond in het officiële religieuze leven van de stad.
De Tempel van Isis
Niet elke tempel in Bulla Regia was aan Romeinse goden gewijd. Een kleinere Tempel van Isis, gewijd aan de Egyptische godin wier cultus in de hele Romeinse wereld in zwang raakte, staat op een verhoogd podium begrensd door een muur die dateert uit de eerdere Numidische fase van de stad — een kleine fysieke schakel tussen het pre-Romeinse en het Romeinse religieuze leven van Bulla Regia. Een trap van zeven treden leidde via een open portiek omhoog naar de cella, het binnenste heiligdom van de tempel. Het is een rustiger, minder bezocht hoekje van de site, maar een nuttige herinnering aan hoe kosmopolitisch het religieuze leven in Noord-Afrika in de Romeinse tijd werkelijk was.
Het theater
Het theater van Bulla Regia is kleiner dan de grandioze publieke theaters van de grootste steden van Romeins Afrika, maar goed bewaard gebleven, en de vloer bevat een mozaïek van een beer die met meer charme dan dreiging is weergegeven — een onverwacht luchtig detail in een verder zo formeel openbaar gebouw. Net als de nabijgelegen tempels behoort het theater tot de bovengrondse publieke kern van de stad en niet tot het ondergrondse woongedeelte, en het is gemakkelijk te combineren met een bezoek aan het forum en de baden in één lus over het bovenste deel van de site. De bescheiden omvang betekent niet een bescheiden ambitie — provinciesteden in heel Romeins Afrika wedijverden om hun eigen theaters te bouwen als teken van stedelijke status, en dat van Bulla Regia is een duidelijk voorbeeld van dat patroon.
De hele stad lezen, niet alleen de villa's
Het is verleidelijk om de ondergrondse villa's te beschouwen als de enige reden om Bulla Regia te bezoeken en al het andere voorbij te haasten, maar de baden, het forum, de tempels en het theater zijn juist wat van een opvallende architecturale curiositeit een complete Romeinse stad maken. Samen tonen ze een plek die functioneerde als een echt stedelijk centrum — baden, eredienst, vermaak, bestuur — lang voordat en nadat zijn rijkste inwoners hun huizen naar beneden begonnen te bouwen. Beide lagen zien is wat Bulla Regia als geheel begrijpelijk maakt, in plaats van als één ongewone attractie. Het verklaart ook waarom begeleide bezoeken doorgaans tussen beide helften van de site bewegen in plaats van de ondergrondse huizen als een op zichzelf staande stop te behandelen.