BOVEN DE GROND
Voorbij de villa's: de badhuizen, het theater en de tempels van Bulla Regia
De ondergrondse villa’s zijn beroemd, maar het forum van Bulla Regia, de Memmische Baden, het theater en twee tempels bewijzen dat het ook bovengronds een volwaardige Romeinse stad was.
Bekijk Bulla Regia-tours op GetYourGuide ↗De Memmiabaden
Het grootste bovengrondse bouwwerk in Bulla Regia is het Memmian Badhuis, een omvangrijk complex van badruimtes omgeven door gewelfde dienstgangen. Een inscriptie ter plaatse schrijft de bouw toe aan Julia Memmia, een welgestelde vrouw die vermoedelijk verbonden was aan de Severische keizerlijke familie en die volgens de overlevering het badhuis financierde als geschenk aan haar geboortestad — uitdrukkelijk voor de gezondheid en het comfort van haar inwoners. De omvang van het gebouw herinnert ons eraan dat Bulla Regia niet alleen een bijzondere woonplaats was; de stad was tot ver in de derde eeuw na Christus rijk genoeg om burgerlijke vrijgevigheid op werkelijk grote schaal te bekostigen.
Het forum en zijn tempels
Het forum van Bulla Regia, een zuilengalerij omzoomd burgerlijk plein in het hart van de stad, wordt geflankeerd door twee tempels in plaats van één — een capitoolgebouw in het westen en de Tempel van Apollo in het noorden. Samen markeren zij het forum als zowel religieus als bestuurlijk centrum van de colonia, de plek waar de status van de stad als volwaardige Romeinse nederzetting het meest zichtbaar tot uiting kwam. Een wandeling langs de rand van het forum geeft een duidelijker beeld van de stedelijke schaal van Bulla Regia dan de woonwijken, ook al trekken de ondergrondse huizen de meeste aandacht.
De Tempel van Apollo
De Tempel van Apollo werd gebouwd als drie aaneengesloten heiligdommen, waarvan de binnenkamer later tijdens een renovatie in het begin van de derde eeuw na Christus werd voorzien van een verfijnde opus sectile-vloer — een patroon van ingelegde steen in plaats van mozaïek. Bij de opgraving van de tempel werd een opmerkelijk standbeeld van Apollo gevonden, dat nu in het Bardo Nationaal Museum in Tunis staat in plaats van op de locatie zelf — een van de vele vondsten uit Bulla Regia die in de collecties van de hoofdstad belandden in plaats van bij de ruïnes te blijven. De ligging van de tempel aan de noordzijde van het forum onderstreept hoe centraal de cultus van Apollo stond in het officiële religieuze leven van de stad.
De Tempel van Isis
Niet elke tempel in Bulla Regia was gewijd aan Romeinse goden. Een kleinere Isistempel, opgedragen aan de Egyptische godin wiens cultus mode werd in de hele Romeinse wereld, staat op een verhoogd podium dat wordt omzoomd door een muur uit de vroegere Numidische fase van de stad — een kleine fysieke schakel tussen het pre-Romeinse en Romeinse religieuze leven van Bulla Regia. Een trap van zeven treden leidde via een open portiek naar de cella, het innerlijke heiligdom van de tempel. Het is een stiller, minder bezocht hoekje van de site, maar een nuttige herinnering aan hoe kosmopolitisch de Romeinse religieuze praktijk in Noord-Afrika werkelijk was.
Het theater
Het theater van Bulla Regia is kleiner dan de grote stadstheaters van de grootste steden in Romeins Afrika, maar het is uitstekend bewaard gebleven en de vloer bevat een mozaïek met een beer die meer charme dan dreiging uitstraalt — een onverwacht luchtig detail in een anderszins formeel openbaar gebouw. Net als de nabijgelegen tempels behoort het theater tot het bovengrondse stadscentrum van de stad, niet tot de ondergrondse woonwijk, en het is eenvoudig te combineren met een bezoek aan het forum en de badhuizen in één lus over het bovenste deel van het terrein. Het bescheiden formaat betekent geen bescheiden ambitie — provinciesteden in heel Romeins Afrika wedijverden om hun eigen theaters te bouwen als teken van stedelijke status, en Bulla Regia is een duidelijk voorbeeld van dat patroon.
De hele stad lezen, niet alleen de villa's
Het is verleidelijk om de ondergrondse villa’s te zien als de enige reden om Bulla Regia te bezoeken en de rest snel voorbij te lopen, maar juist de badhuizen, het forum, de tempels en het theater maken van een opvallende architectonische curiositeit een complete Romeinse stad. Samen tonen ze een plek die werkelijk als burgerlijk centrum functioneerde — baden, eredienst, vermaak, bestuur — lang vóór en nadat de rijkste bewoners hun huizen de grond in begonnen te bouwen. Pas door beide lagen te zien, begrijp je Bulla Regia als geheel, en niet als één enkele bijzondere attractie. Het verklaart ook waarom begeleide bezoeken doorgaans beide delen van de site bestrijken, in plaats van de ondergrondse huizen als een op zichzelf staande stop te behandelen.