NAZIEMNE
Poza willami: łaźnie, teatr i świątynie Bulla Regia
Podziemne wille zdobyły sławę, ale forum, Łaźnie Memmiańskie, teatr i dwie świątynie Bulla Regia dowodzą, że było to również w pełni funkcjonujące rzymskie miasto naziemne.
Zobacz wycieczki do Bulla Regia na GetYourGuide ↗Łaźnie Memmiańskie
Największą naziemną budowlą w Bulla Regia są Łaźnie Memmiańskie — rozległy kompleks pomieszczeń kąpielowych otoczonych łukowymi korytarzami technicznymi. Inskrypcja na miejscu przypisuje ich budowę Julii Memmii, zamożnej kobiecie uważanej za spokrewnioną z seweriańską rodziną cesarską, która — jak odnotowano — sfinansowała łaźnie jako dar dla rodzinnego miasta, wprost dla zdrowia i wygody jego mieszkańców. Skala budowli to wymowne przypomnienie, że Bulla Regia nie była jedynie mieszkalną ciekawostką; było wystarczająco zamożne, jeszcze w III wieku n.e., by pozwolić sobie na obywatelską hojność naprawdę wielkiego formatu.
Forum i jego świątynie
Forum w Bulla Regia — otoczony portykami plac miejski w sercu miasta — flankują nie jedna, lecz dwie świątynie: kapitol po zachodniej stronie i Świątynia Apollina po północnej. Wspólnie czynią z forum centrum religijne i administracyjne kolonii — przestrzeń, w której status miasta jako pełnoprawnego rzymskiego ośrodka wyrażał się najdobitniej. Spacer wzdłuż krawędzi forum daje jaśniejsze wyobrażenie o miejskiej skali Bulla Regia niż dzielnice mieszkalne, choć to podziemne domy przyciągają najwięcej uwagi.
Świątynia Apollina
Świątynia Apollina została wzniesiona jako trzy połączone sanktuaria, a jej wewnętrzna komora otrzymała później ozdobną posadzkę opus sectile — wzorzystą kamienną intarsję, nie mozaikę — podczas renowacji na początku III wieku n.e. W wyniku wykopalisk w świątyni odnaleziono znaczący posąg Apollina, przechowywany obecnie w Muzeum Narodowym Bardo w Tunisie, a nie na miejscu — jeden z kilku znalezisk z Bulla Regia, które trafiły do zbiorów stolicy zamiast pozostać przy ruinach. Położenie świątyni po północnej stronie forum podkreśla, jak centralny dla oficjalnego życia religijnego miasta był kult Apollina.
Świątynia Izydy
Nie każda świątynia w Bulla Regia służyła rzymskim bogom. Mniejsza Świątynia Izydy, poświęcona egipskiej bogini, której kult stał się modny w całym rzymskim świecie, wznosi się na podwyższonym podium otoczonym murem pochodzącym z wcześniejszej, numidyjskiej fazy miasta — drobne fizyczne ogniwo między przedrzymskim a rzymskim życiem religijnym Bulla Regia. Siedem stopni prowadziło do celli, wewnętrznego sanktuarium świątyni, przez otwarty portyk. To cichszy, rzadziej odwiedzany zakątek stanowiska, ale wymowne przypomnienie, jak kosmopolityczna była w rzeczywistości rzymska praktyka religijna w Afryce Północnej.
Teatr
Teatr w Bulla Regia jest mniejszy niż wielkie teatry miejskie największych miast rzymskiej Afryki, ale dobrze zachowany, a jego posadzka zawiera mozaikę przedstawiającą niedźwiedzia ukazanego z większym wdziękiem niż groźbą — nieoczekiwanie pogodny szczegół w skądinąd formalnym budynku publicznym. Podobnie jak pobliskie świątynie, teatr należy do naziemnego rdzenia miejskiego, a nie do podziemnej dzielnicy mieszkalnej, i łatwo połączyć go z obejrzeniem forum i łaźni w jednej pętli po górnej części stanowiska. Jego skromny rozmiar nie oznacza skromnych ambicji — prowincjonalne miasta w całej rzymskiej Afryce rywalizowały o budowę własnych teatrów jako znaku statusu miejskiego, a teatr w Bulla Regia jest wyraźnym przykładem tego wzorca.
Czytanie całego miasta, nie tylko willi
Kuszące jest potraktowanie podziemnych willi jako całego powodu wizyty w Bulla Regia i pośpieszne mijanie wszystkiego innego, ale to łaźnie, forum, świątynie i teatr zamieniają uderzającą osobliwość architektoniczną w kompletne rzymskie miasto. Razem pokazują miejsce, które funkcjonowało jako prawdziwy ośrodek miejski — kąpiele, kult, rozrywka, administracja — na długo przed tym, jak jego najzamożniejsi mieszkańcy zaczęli budować swoje domy w dół, i długo po tym. Zobaczenie obu warstw pozwala zrozumieć Bulla Regia jako całość, a nie jako pojedynczą niezwykłą atrakcję. Wyjaśnia też, dlaczego wycieczki z przewodnikiem zazwyczaj poruszają się między obiema połowami stanowiska, zamiast traktować podziemne domy jako samodzielny przystanek.